AB News – အက်‌ဆေး

ဧရာဝတီသည် မြန်မာလူမျိုးများအတွက် အသက်သွေးကြောဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ ဇာတိမာန်များ မွေးဖွားရာအရပ်ဟုဆိုကြသည်။ အလားတူ ရခိုင်လူမျိုးများအတွက် ကစ္ဆပနဒီ(ကုလားတန်)၊ အဉ္စန နဒီ(လေးမြို့)၊ မယူမြစ် နှင့် နတ်မြစ်တို့သည်ကား ဇာတိဂုဏ်များ၊ သူရဲကောင်းများ၏ မွေးဖွား ရှင်သန်ရာဖြစ်သည်။

ရခိုင်ပြည်ထဲက လှပပျိုလွင်သော မြစ်တစ်စင်းကို ပြပါဆိုလျှင် ကျွန်တော်သည် လေးမြို့မြစ်ကို ပြပါမည်။ လေးမြို့မြစ်အကြောင်း သီဖွဲ့ထားသည့် သီချင်းများမှာ ယနေ့ထိတိုင် မိခင်တစ်ယောက်၏ သားချော့တေးအလား ချိုမြိန်အေးချမ်းနေဆဲပင်ဖြစ်သည်။ လေးမြို့သည် ရခိုင် နှင့် ချင်းလူမျိုးများ အတွက် မိခင်ကြီးဟု ထင်မိပါသည်။

ထို့ကြောင့် ရေကြည်ချိန်၊ ဆောင်းရာသီလေးမြို့မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် ခရီးသွားရခြင်းကို ကျွန်တော် နှစ်သက်မိသည်။ လေးမြို့သည် ကျွန်တော့်လို လူငယ်တစ်ဦးအတွက် ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန်များ၊ အနုသု ခုမများ၊ ရာဇဝင်များနှင့် ပြည့်နှက်၍ နေသည်။

ရခိုင်ဂီတစာဆို ဦးထွန်းအောင်သာသည် လေးမြို့အကြောင်းကို ဤသို့ရေးပါသည်။ “အဉ္စနနဒီ မြစ်မရီဆင်း၊ သွီးသားချင်းရို့ပျော်ရာ ဘာဘုတလတန် အာဝရော တောင်တန်းသာ” ဟုဆိုသည်။ လေးမြို့မြစ်ကမ်း တစ်လျှောက်တွင် ရခိုင်နှင့် ချင်းလူမျိုးများမှာ ယနေ့ထိတိုင်အတူနေကြဆဲ။ ညီအစ်ကိုအရင်းအရှာများလို မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် လှုပ်ရှားသွားလာနေကြဆဲဖြစ်သည်။

လေးမြို့ဟုခေါ်သော မြစ်ကလေးသည် ချင်းပြည် ဘာဘုတလတန်တောင်တန်းမှ မြစ်ဖျားခံကာ ရခိုင်ပထဝီသို့ စီးဆင်းသည်။ မင်းပြားမြို့အနီးအရောက်တွင် သူ့ကို “ရာမောင်မြစ်’ဟုခေါ်ကြသည်။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် သို့ ရောက်ခါနီး ပေါက်တောမြို့မှာတော့ “ကျွဲကူးမြစ်”ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ မြစ်ကလေးသည် ရေချို၊ ရေငံ အပိုင်းလိုက်ခွဲပြီး သူ့တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။

မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်ကြည်လွှာလို ကြည်လင်သည့်အတွက် အဉ္စနနဒီဟုခေါ်ဆိုသည်။ ရွှေထဲမှာ အဉ္စနရွှေသည် အကောင်းဆုံး၊ တန်ဖိုးအကြီးဆုံး၊ အသန့်စင်ဆုံးဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းကို အမှီပြုကာ ပဉ္စာ၊ ပုရိန်၊ နရိဉ္စရာ(တောင်ငူ)၊ လောင်းကြက် စသည့် မြို့လေးမြို့ ထွန်းကားခဲ့သည့်အတွက် လေးမြို့ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်းလည်းဆိုကြသည်။ ကျွန်တော့်အတွက်မူ လေးမြို့သည် ရခိုင်ရာဇာဝင်များ၏ “အပျိုမ”ပင်ဖြစ်သည်။

ယခုလိုအချိန် လေးမြို့ကို အလည်သွားရခြင်းမှာ ကျွန်တော့်အတွက် ဆုလာဘ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ ညစ်နွမ်းနေသမျှ ပင်ပန်းမှုများကို သူငယ်ချင်းများနှင့်အတူ လေးမြို့ရေနှင့် ဆေးကြောလိုက်ရခြင်းက ကျွန်တော့်အဖို့ ချိုမြိန်သော အရသာပင်ဖြစ်သည်။ လေးမြို့၏ လတ်ဆတ်သော အသီးအနှံများ၊ သားငါးများက ရခိုင်တစ်ယောက်အတွက် အာဟာရပင်ဖြစ်သည်။ လေးမြို့ ငရုပ်သီး၊ နံနံပင်၊ ငပိမီးဖုတ်ထောင်း၊ ကြက်သား။

လေးမြို့ဒေသခံတချို့၏ စကားလေသံဝဲဝဲနှင့် ပြောပုံဆိုပုံက ချစ်စဖွယ်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကြမ်းတမ်းသော်လည်း ဖော်ရွယ်ကြသည်။ ကျေးလက်ဆန်သော အပြုံးများက လေးမြို့၏ ဥယျာဉ်ခြံများလို သစ်လွင်လှသည်။

ဆောက်လုပ်ရေးသုံး သဲ၊ ကျောက် ပေါသလို သစ်၊ ဝါး ပေါသည်။ ယခင်အုပ်ချုပ်သူအဆက်ဆက် ဝန်ထမ်းများ တာဝန်ထမ်းဆောင်လိုစိတ် နည်းသည့်နေရာ။ သို့သော် သဘာဝအလှတရားများမှာကား ပြည့်နှက်လို့နေသည်။ လေးမြို့ကျွဲကောသီး၊ လိမ္မော်သီး၊ ရှောက်ချိုသီး၊ မြေပဲများမှာ ဒေခံများ၏ စီးပွားရေးပင်ဖြစ်သည်။

ဆောင်းဦးပေါက်ပြီဆိုလျှင် မြစ်ကမ်းနံဘေးနေထိုင်ကြသည့် ဒေသခံများမှာ မြစ်ကမ်းဘေးရှိ (သို့) မြစ်လယ်ပေါ် ရှိ ပေါ်ကျွမ်းများတွင် ဆောင်းသီးနှံစိုက်ပျိုးရန် ရောက်ကြသည်။ လယ်တဲမိုးပြီး နေထိုင် ကြသည်။ ချက်ပြုတ်စားသောက်ကြသည်။ ဆောင်းသီးနှံစိုက်ပျိုးရန် လယ်ယာထွန်ယက်ကြသည်။ သူတို့၏ ဘဝခရီးကို သီးနှံစိုက်ပျိုးရင်း၊ အလှတရားများနှင့်ပြည့်နှက်နေသည့် ဤဒေသတွင် အေးအေးလူလူ ဖြတ်သန်းကြသည်။ ဆောင်းဦးပေါက် အလည်အပတ်ခရီးသွားများသည်။ ထိုဒေသမှ ဒေသခံများအဖို့ ဝင်ငွေကောင်းသည့် အချိန်တစ်ခု။

မြစ်ဖျားပိုင်းတွင် ရေတိမ်သဖြင့် လှေကြီးများနှင့် သွား၍ မရ။ ပျဥ် ၁၂ ချပ်ကိုစပ်လုပ်ထားသည့် လှေပေါ်တွင် ဟွန်တာစက် ၁၂ ကောင် (မြင်းကောင်း‌ရေအား) ကိုတပ်ဆင်ကာ မောင်းနှင်သွားရသည့် ဒေသတစ်ခု။ မြစ်ကမ်းဘေးတစ်လျှောက် လယ်တဲ များစွာ တွေ့ရသည်။ ရှေ့သို့ မျှော်ကြည့်လျှင်လည်း မှုန်ရီရီလယ်တဲကလေးများ ရှိနေသည်။ တစ်ချို့လယ်တဲများဘေးတွင် လက်ဖြင့်ရေးထားသည့် ဆိုင်းဘုတ် ကလေးများကို ချိတ်ဆွဲထားသည်။ ဆိုင်းဘုတ်ပေါ်မှ စာများမှာ “ဖရဲသီး ရောင်းသည်”။ သစ်သီးပေါသည့် ဒေသဖြစ်သောကြောင့် စျေးနှုန်းမကြီး။ အခြားဒေသများထက် စျေးနှုန်းချိုသာ၏။ အလည်အပတ်ရောက်ရှိကြသည့် ခရီးသွားများမှာ ဝယ်ယူအားမပေးပဲ မနေနိုင်။ အလှတရား၏ အဆီအနှစ်မြေသြဇာများကိုစားသုံးထားသည့် ဖရဲသီးများမှ လက်ကမ်းကြိုဆိုနေသလို။ တစ်ဆက်တည်းမှာပင် သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်သည့်လေက ဝှေ့ယမ်း တိုက်ခတ်နေသည်။ အလည်အပတ်ခရီးသွားများအပြင် ကုန်ခရီးသွားနေသည့် ပြည်သူများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။ လက်တောင် ၁၀ ထောင် ခန့်ရှိသည့် ဝါးဖြင့် မြေကိုထိုးကန်ကာ သစ်၊ဝါးများကို ဖောင်ဖွဲ့ချနေသူများလည်း ရှိသည်။ ပလိုင်းလွယ်ပြီး တောင်ပေါ်ထင်းခုတ်၊ ဟင်းရှာသွားနေသည့် ဒေသခံတစ်ချို့လည်း မြင်ရသည်။ မြစ်ကမ်းစပ်ရှိ ရေဆော့ကစားရင်း မြူးထူးပျော်ပါးနေကြသည့် ကလေးများကိုပါ တွေ့မြင်ရသည်။

အပျော်တမ်းအလည်အပတ်လာသော ခရီးသွားများမှာ ဂုဏ်ပကာသနမပါသည့် ထိုဒေသ ဓလေ့ထုံးထမ်း များကို မှတ်တမ်း ဗီဒီယို၊ ဓာတ်ပုံ မရိုက်ကူးပဲ မနေနိုင်။ သူတို့သည် နေရာထိုင်ခင်းကောင်းမွန်သည်ဟု ယူဆသည့် မြစ်ကမ်းဘေးတစ်နေရာတွင် နားခိုလေ့ရှိကြသည်။ ပျော်ပျော်ပါးပါး ထမင်းချက်ပြုတ်စားသောက်ကြသည်။ အမှတ်တရ ဓာတ်ပုံများ ရိုက်လေ့ရှိကြသည်။ မြစ်ပေါ်တွင် အုံဆိုင်းနေသည့် မြူနှင်းများကို ကြည့်လိုကြသည်။ ထိုမြစ်သို့ အပျော်တမ်းခရီးသွား များသည့်လမှာ ဒီဇင်ဘာ။ နှစ်တစ်နှစ်၏ နောက်ဆုံးလ။ ထိုလကုန်ဆုံးလျှင် နှစ်သစ်ရောက်မည့်။ ခရီးသွားပြည်သူ များသည် နှစ်ဟောင်း၏ အဆိပ်အတောက်များကို ဒီဇင်ဘာလတွင် ၎င်းမြစ်ပေါ်၌ ဆေးကြောလေ့ရှိကြသည်။ စိမ့်ချမ်းနေသည့် ဒီဇင်ဘာလတစ်ရက် ညနေပိုင်းတွင် မြစ်ကမ်းဘေး မီးမွှေးပြီး အချမ်းဒဏ်ကို အန်တုကြသည်။ ဆောင်းဘောက်ဖွင့်၍ သီချင်းများ အော်ညီးကြသည်။ ညလုံးပေါက် ပျော်မြူးလေ့ရှိကြသည်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရင်တွင်းဖြစ်စကားများ ပြောဆိုရင်း အိပ်စက်ကြသည်။ နံနက်စောစော ကျနေသည့် မြူနှင်းများကြောင့် တိုက်ခတ်သည့် လေမှာလည်း အေးစိမ့်နေသည်။ တောတောင်ထူထပ်၍ နေမင်းကြီးကို နံနက် ၈ နာရီကျော်မှ ဖူးခွင့်ရ။

လေးမြို့ကို ရောက်ဖူးသည့်သူမှန်သမျှ လေးမြို့ကို ချစ်ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရကြသည်။ လေးမြို့ကို လွမ်းဆွတ်ရင်း ဆရာ‌မောင်ခိုင်အောင်၏ လေးမြို့ကဗျာအပိုင်းအစကို ဖော်ပြလိုက်သည်။

“ညရဲချေးညှော်တွေပေကျံ
မြူနှင်းရံတဲ့တောင်တန်းတွေကို
နီမြန်းတဲ့ အာရုဏ်က မျက်နှာသစ်ပေးလိုက်တယ်
တောင်ခြေတစ်လျှောက် ရေသောက်ဆင်းတဲ့
မြွေတစ်ကောင်လို
လေးမြို့ဟာ ညက်ညောစီးနေရဲ့။

မျိုးဟိန်း ရေးသည်။